Cụ là tướng đặc biệt - tướng xây dựng, tướng hậu cần của vua Đinh, vua Lê. Cụ đã giúp triều đình dẹp loạn 12 sứ quân, đánh đuổi giặc Tống sâm lược, xây dựng cố đô Hoa Lư. Ứng dụng quy luật mộc sinh hoả - cụ đã phổ biến cách dùi cây lấy lửa cho binh lính trong hành quân, tiến quân hay phòng ngự, vẫn tự làm ra lửa để nấu nướng, làm lửa hiệu, đánh giặc. Về già cụ Ninh Hữu Hưng còn giúp dân bốn làng Ninh Xá, La Ngạn, Khả Lũ, Trịnh Khiết học nghề chạm khắc gử, khảm trai. Vua Lê Đại Hành (Lê Hoàn) phong cụ Ninh Hữu Hưng là “Công tượng lục phù giám sát Đại tướng quân”. Còn dân làng Ninh Xá và ba làng nói trên, suy tôn cụ là Thành hoàng, là ông tổ nghề.

 

Gần mười thế kỷ qua, từ nơi đây đã có rất nhiều nghệ nhân đến xây dựng cố đô Hoa Lư, kinh đô Thăng Long, Đông Đô, Huế và nhiều đình, đền, chùa, miếu, lăng, phủ ở mọi miền đất nước. Ngày nay dân làng vẫn ăn nên, làm ra, ấm no hạnh phúc nhờ nghề truyền thống chạm khắc gử, khảm trai của mình. Sập gụ, tủ chè của làng nổi tiếng khắp cả nước và nước ngoài, về độ bền, vẻ đẹp của các hoa văn, mảng khối, đường nét, gợi chất thơ từ nhiều điển tích cổ Phương Đông.

 

Uống nước nhớ nguồn, hưởng bóng mát nhớ cây cao, dân làng Ninh Xá đã nhiều năm sưu tầm, chỉnh lý, bổ xung tư liệu về tổ nghề. Họ đã góp nhiều tiền, của để tu bổ, tôn tạo đền thờ tổ nghề. Đền thờ có đôi câu đối ca ngợi cụ Ninh Hữu Hưng:

 

“Mộc tượng giáo dân nguyên hữu ý
Kiến đô lập quốc sử lưu công”

 

Đền thờ được Bộ Văn hoá cấp bằng bằng công nhận Di tích lịch sử văn hóa năm 1991.

 

Hàng năm dân làng vẫn tổ chức lễ hội mùa xuân vào ngày 6-3 Âm lịch. Đặc biệt, họ đã tiến hành nghi thức “Kéo lửa để Khai Hội”. Sau hồi trống trang trọng, tưng bừng, một vị cao niên phát lệnh cho trai làng, kéo lạt giang cọ vào thanh gử xoan ngâm, tạo nhiệt. Nhiệt truyền rồi làm cháy bùi nhùi rơm khô. Cụ già lấy ngọn lửa vừa phát sinh thắp hương cho cả làng làm lễ dâng hương. Sau đó chuyển bát hương lên kiệu rước.

 

Bằng nghi thức “Kéo lửa Khai hội” nói trên, dân làng thành tâm tưởng nhớ đến sáng kiến tạo ra lửa của cụ tổ nghề Ninh Hữu Hưng, thủa xa xưa, giúp vua Đinh, vua Lê nuôi quân, đánh giặc, dẹp loạn, xây dựng. Họ cũng tôn vinh nghề truyền thống. Từ gử họ sẽ làm ra những mặt hàng thủ công mỹ nghệ như ngọn lửa mãi mãi cần thiết cho đời sống của con người. Nghi thức kéo lửa Khai Hội còn thắp lên niềm tin sâu xa vào Hạnh phúc Trường sinh của làng nghề Ninh Xá.